─=≡Ξ║ علوم آزمایشگاهی ║Ξ≡=─
صفحات وبلاگ
نویسنده: افضل نیا - شنبه ٢٧ آذر ۱۳۸٩

اریترومایسن ، پنی سیلین ، سولفونامید ، تتراسایکلین ، ونکومایسین و .... جز دسته ای بزرگ از ترکیبات شیمیایی هستند که باعث متوقف کردن رشد باکتریها (باکتریواستاتیک) و یا از بین بردن باکتری ها (باکتریوسیدال) در یک دوز پایین می شوند . در علم میکروب شناسی به این دسته از دارو ها که بروی باکتری ها اثر می گذارند آنتی بیوتیک می گویند . هر دسته از انتی بوتیک ها بر روی باکتری خاصی تاثیر دارد و این دارو ها بر روی ویروس و یا سایر میکروارگانیسم ها تاثیری نخواهند داشت . با این حرفا ،  این سوال در ذهن ایجاد می شود که ما از کجا بدانیم چه آنتی بیوتیکی بر روی چه باکتری هایی موثر است ؟ جواب سوال ما تست آنتی بیوگرام است که به صورت روتین در آزمایشگاه های میکروبیولوژِی انجام می گیرد . این تست به ما نشان می دهد که کدام یک از آنتی بیوتیک ها بر روی میکروب ما موثر است . همانطور که می دانید نمونه های گرفته شده برای بخش میکروبیولوژِی متفاوت هستند . اما نمونه ها هر چی که باشند (خون ، مایع مغزی-نخائی ، مدفوع ، ادرار ، خلط و..) در آخر  معمولا آنتی بیوگرام می شوند تا داروی موثر تجویز شود . در واقع باید بگوئیم که در عفونت های میکروبی آزمایشگاه دارو را تجویز می کند نه پزشک ...

 خلاصه ای از پروسه آنتی بیوگرام دیسک دیفیوژن

بعد از کشت نمونه دریافتی در محیط کشت مناسب ، اگر شرایط مناسب باشد و باکتری در نمونه ما باشد ، باکتری موجود در نمونه رشد خواهد کرد . بعد از رشد باکتری ، از ان لام (مقداری نمونه + سرم فیزیولوژِی) تهیه می کنیم و رنگ آمیزی گرم انجام می دهیم . اگر باکتری ایزوله ما ، جز باکتری های پاتوژن باشد ، باید تست آنتی بیوگرام را انجام دهیم . مقداری از نمونه را برداشته و  در محیط کشت آنتی بیوگرام کشت می دهیم ، سپس دیسک های آنتی بیوگرامی را روی محیط کشت گذاشته و جواب را بعد از ۲۴ ساعت برسی کرده و نتایج را گزارش می کنیم .

  • بعد از معرفی ابتدایی آنتی بیوگرام ، وارد بحث تخصصی آزمایشگاهی می شویم .

اصول آنتی بیوگرام

اصول آنتی بیوگرام بر پایه دو اصطلاح میکروب شناسی است یعنی :

  • Minimum Inihibitory Concentration (MIC)
  • Minimum Bactericidal Concentration (MBC )

منظور از MIC ، غلظتی از یک آنتی بیوتیک است که می تواند رشد باکتری را در شرایط آزمایشگاهی مهار کند. و منظور از MBC ، حداقل غلظتی از دارو است که باکتری را از بین می برد. در اغاز باید بگم که باید آزمایش کننده چهار اصل زیر را قبل از آغاز آنتی بیوگرام مشخص کند :

  • Which organisms to test?کدام ارگانیسم برای تست                                                        
  •  
  • What methods to use?کدام روش تست                                                               
  •  
  • What antibiotics to test?کدام آنتی بوتیک  
  •  
  • How to report results? چگونگی گزارش نتایج

روش های مختلف انجام تست تعیین حساسیت داروئی

  • Disk diffusion (Kirby Bauer)
  • Broth micro-dilution MIC (NCCLS متد رفرنس)
  • Etest

وسائل و موارد مورد نیاز برای تست انتی بیوگرام "دیسک دیفیوژن"

  1. محیط کشت که آنتی بیوگرام بر روی آن انجام می شود که "آگار مولر هینتون"می باشد .
  2. لوله حاوی نیم مک فارلند .
  3. لوله حاوی یک سی سی سرم فیزیولوژِی استریل
  4. دیسک های انتی بیوگرام
  5. باکتری خالص در محیط کشت مناسب
  6. سواب ، انس ، شعله ، هود ، چراغ
  • محیط نیم مک فارلند

محیط نیم مک فارلند محیطی در تست آنتی بیوگرام است که میزان کدر بودن نمونه خود را با ان مقایسه می کنیم . این محیط حاوی ۱.۵*۱۰۸ باکتری است . نحوه تهیه این محیط در آزمایشگاه به شرح زیر است :

روش تهیه محیط نیم مک فارلند

این محیط به مدت ۶ ماه در تاریکی و در ظرف در بسته که به وسیله اتش بسته شده است می تواند مورد استفاده قرار گیرد . اما با این اوصاف ، اگر در هر زمان رسوبی در لوله مشاهده شد ، محیط غیر قابل استفاده خواهد بود . زمانی که می خواهیم از این محیط استفاده کنیم باید انرا به خوبی حل بزنیم و جهت مقایسه کدورت لوله کشت با لوله مک فارلند، استفاده از یک زمینه سفید با خطوط سیاه و نور کافی توصیه می‌شود این اقدام بویژه جهت باکتریهایی مثل هموفیلوس، گنوکک و پنوموکک که در محیط آبگوشت به خوبی رشد نمی‌کنند توصیه می‌شود.

  • روش کار

روش های مختلفی برای تعیین حساسیت باکتری ها به انتی بیوتیک ها وجود دارد اما من در این قسمت تست روتین و ساده دیسک دیفیوژن (Disk diffusion ) را معرفی می کنم .

بعد از ایزوله کردن باکتری ، مقداری از کلونی باکتری را به وسیله انس (نه لوپ) برداشته و در سرم فیزیولوژی استریل حل می کنیم . باید در نظر داشت که چون ، در تست آنتی بیوگرام میزان کدر بودن برای ما خیلی مهم است ، بنابراین در انتخاب مقدار نمونه باید دقت کنیم تا نمونه را بیشتر یا کمتر از نیم مک فارلند برنداریم . اگر میزان کدورت کمتر از نیم مکفارلند باشد ، مقداری دیگر از نمونه را در سرم فیزیولوژی استریل حل می کنیم و یا اگر میزان کدر بودن ، بیشتر از نیم مک فارلند باشد در این صورت باید مقداری سرم فیزیولوژی استریل اضافه کرد تا به کدورت مناسب و برابر با نیم مک فارلند برسیم . بعد از تهیه محلول هموژن خود ، با سواب استریل محلول را به هم زده و بعد از آبکشی کردن سواب ، (برای آب کشی ، سواب را با قدرت به دیواره لوله تکیه داده و فشار دهید تا آب آن گرفته شود .) آن را به محیط کشت مولر هینتون انتقال می دهیم و به طور کامل به وسیله سواب ، محیط کشت را به صورت چمنی کشت می دهیم به طوری که هیچ محلی در محیط از قلم نیافتد  . بعد از کشت ، دیسک های انتی بیوگرام که قبل از نیم ساعت از تست ، بیرون یخچال قرار داده شده اند را انتخاب و بر روی محیط کشت انتقال می دهیم . باید ذکر کنم که نحوه قرار دادن دیسک ها در محیط کشت مولر هینتون ، به صورت دایره ای  است و فاصله این دیسک ها از هم دیگر حدود 12 میلیمتر باشد و باید از دیواره هم فاصله داشته باشند . در ضمن فاصله این دیسک ها را می توان با توجه به تجربه خود کم و یا زیاد کنیم . دیسک های مورد استفاده هم باید با نوع باکتری ایزوله شده ما مناسب باشد مثلا هیچ وقت برای باکتری گرم منفی ، پنی سیلین قرار نمی دهیم چون نسبت به آن مقاوم هستند و یا اینکه آنتی بیوتیک کلروامفینیکل را برای کشت ادرار قرار نمی دهیم چون این انتی بیوتیک نمی تواند وارد مجاری ادراری شود و... بعد از قرار دادن دیسک ها ، در پلیت را بسته و به مدت 24 ساعت آنها را در دمای 37 درجه سانتیگراد ، انکوبه می کنیم (لازم به ذکر است که بنابه به تحقیقات تازه محقین ، دمای انکوبه برای آنتی بیوگرام به ۳۵ درجه کاهش یافته است و مدت زمان آن هم به ۱۶ تا ۱۸ ساعت کاهش یافته است ) . بعد از 24 ساعت پلیت را زیر چراغ برسی می کنیم  .آنگاه می‌باید قطر هاله عدم رشد را با خط‌کش اندازه گیری کرد و با توجه به جدول همراه دیسک ها ، گزارش تست انتی بیوگرام خود را برای هر یک از انتی بیوتیک ها ، به صورت حساس (Susceptible ) ، مقاوم (Resistant) و یا نیمه حساس (Intermediate) گزارش می شود .

نحوه خواندن و گزارش کردن

بعد از انکوبه ، محیط ما باید به صورت زیر باشد :

آنتی بیوگرام

همان طور که مشاهده می کنید در اطراف برخی از دیسک ها هاله روش وجود دارد که این نشان دهنده حساس بودن ان بکتری به ان دیسک است و باید حساس گزارش شود . همچنین در اطراف بعضی از دیسکها هیچ گونه هاله ای نیست در این حالت این باکتری را باید نسبت به ان دیسک مقاوم گزارش داد . اگر طبق جدول خود هیچ یک از حالات فوق مشاهده نشود در اینصورت نیمه حساس را گزارش می کنیم .

و چند نکته مهم  :

  • در اندازه گیری از خط کش معمولی و یا ویژه این کار استفاده کنید .
  • همیشه امتداد خط کش باید از وسط دیسک عبور کند .
  • همیشه قطر اندازه گیری می شود .
  • باید در تست انتی بیوگرام ، نگاه بدبینانه ای داشت . یعنی اینکه کوتاهترین مسیر را برای تعیین حساسیت انتخاب می کنیم .
  • اگر در اطراف دیسک خط هایی کشیده شده باشد در این صورت باید از اخرین خطی که بعد از ان دیگر کلونی نیست تعیین حساسیت کرد.
  • اگر در اطراف دیسک حتی یک کلونی هم باشد باید از همان جا تا دیسک را اندازه گیری کرد نه کل هاله را .
  • همیشه به محل هاله دقت کنید بازم می گم همیشه و کوتاهترین مسیر ار انتخا کنید .
  • دیسک ها و هاله ها را در زیر نور برسی کنید .

 محیط کشت در آنتی بیوگرام

محیط مورد استفاده در روش دیسکی مولرهینتون است که باید pH آن بین 4/7-2/7 تنظیم شده باشد .
و در پلیت به قطر 100 میلی متر حدود 30-25 میلی لیتر محیط مولر هینتون میریزیم و قطر مورد نظر حاصل می‌گردد. جهت اجتناب از خشک شدن سطح محیط باید پلیتها را در کیسه‌های پلاستیکی نگهداری نمود.پس از تلقیح محیط آنتی بیوگرام در فاصله حداکثر 15 دقیقه می‌باید دیسکهای آنتی بیوتیک را در سطح آگار با فاصله مناسب از یکدیگر  قرار داد.سپس به مدت 18-16 ساعت در انکوباتور 35 درجه سانتی‌گرام نگهداری نمود. روشهای اصلاح شده در باکتریهای سخت رشد نیز یکی دیگر از روش ها است در بعضی از باکتریهای سخت رشد از محیط های کشت اختصاصی استفاده می شود مانند : محیط کشت HTM در هموفیلوس ها .
 
نکات بسیار مهم در آنتی بیوگرام
  • تست همیشه در زیر هود و در کنار شعله انجام شود .
  • باکتری ایزوله شده باید ، خالص رشد کرده باشد .
  • در زمان برداشت نمونه باید سعی شود که از یک کلونی برداشت شود .
  • قبل از انتقال سواب به محیط کشت مولر هینتون ، محیط کشت را از عدم رشد کلونی های باکتری در محیط کشت مولر هینتون برسی کنیم . اگر کلونی در محیط کشت دیده شد ، محیط را عوض می کنیم .
  • همیشه به وسیله انس نموه را برداشته و سپس به لوله حاوی سرم فیزیولوژی استریل اضافه کنید .
  • برای اینکه به کدروت مورد نظر نیم مک فارلند دست یابید ، از مقادیر کم کلنی شروع کنید و یا کلونی را ابتدا به دیواره لوله انتقال دهید و سپس کم کم کلونی را به محیط آبگوشت اضافه کنید تا به کدورت مورد نظر دست یابید .
  • همیشه بعد از باز کردن در لوله و بعد از بستن ان ، سر لوله را در معرض شعله قرار دهید .
  • اگر پنبه سر لوله ها ، به سطح هود افتاد باید آنها را دور انداخت .
  • اگر سوآب را به خوبی آب گیری نکنیم در این صورت به علت تبخیر مایع بالایی در انکوباسیون ممکن است رطوبت در سر طرف مولر هینتون قرار گیرید .
  • همیشه بعد از اینکه محیط کشت را با سواب کشت چمنی دادیم ، سواب را به ظرف حاوی مواد ضد عفونی یا استریل کننده انتقال دهیم .
  • اگر نمونه مورد نظر ما مشکوک به سودوموناس است (بوی شبیه گل یاس) در این صورت سواب را ایتدا در روی ضعله قرار دهید و سپس به محیط ضد عفونی کننده انتقال دهید .
  • هیچ وقت سواب را به دور محیط کشت حرکت ندهید .
  • همیشه قبل از باز کردن محیط کشت ، سر پلیت را با ضعله ضد عفونی کنید .
  • برای راحتی کار ، ایتدا دیسک ها را بر روی پلیت تعیین مکان کنید و سپس به محیط اضافه کنید .
  • تا زمانی که دیسک ها را در روی محیط مولر هینتون ، فشار نداده اید می توانید جای انها را تغییر دهید . اما بعد از فشار هیچ وقت نباید آنها را تغییر داد .
  • همیشه دیسک ها را از بالا توسط یک گیره به محیط اضافه کنید .
  • فبل از گذاشتن دیسک سعی شود که هر دو طرف را برسی کنید تا اگر دیسک حاوی نام نباشد ، از به کار گیری ان خودداری کنید .
 
خطا های تست انتی بیوگرام
  • اگر بیشتر از یک کلونی برداشت شود ، نتیجه تست ما کلا اشتباه خواهد بود . چون در این صورت با تست آنتی بیوگرام ، چند کلونی را از نظر حساسیت برسی کردیم که ممکن است یک کلنی حساس باشد و دیگری نه . پس دقت شود .
  • اگر محیط کشت ما بعد از انکوبه ، به صورت خط خطی باشد نشان دهنده این است که مقدار کلونی ماکمتر از نیم مک فارلند بود .
  • اگر در دور تمام دیسک ها هاله تشکیل شد و یا در اطراف هیچ یک از دیسک ها هاله ای تشکیل نشد برای برسی نتایج باید تست را تجدید کرد .
  • اگر PH محیط مولر هینتون مناسب نباشد نتایج ما اشتباه خواهد بود .
  • نگه داری غلط دیسک ها و استفاده از محیط های تاریخ گذشته موجب خطا می شود .
  • تهیه اشتباه محیط نیم مک فارلند هم میتواند باعث اشتباه شود .
  • تأخیر زیاد بین استاندارد کردن کدورت کشت و تلقیح پلیت
  •   همراه بودن سواب با مقدار زیادی مایع آبگوشت به هنگام تلقیح محیط آنتی بیوگرام (نگرفتن مایع اضافی با جدار لوله)


  • دیسک های مورد استفاده در آنتی بیوگرام

همان طور که در بالا هم گفتم ، باید از دیسک های مناسب باکتری ایزوله شده استفاده کرد . انتخاب نوع دیسک ها بسیار مهم است چون از یک طرف باید قضیه مقاوت داروئی را در نظر بگیریم و از طرف دیگر باید سلامت فرد را هم در نظر بگیریم برای نمونه :

بسیاری از باکتری ها کم کم به آنتی بیوتیک ها مخلفت مقاوم می شوند که این می تواند عمر آنتی بوتیک ها را کم کم به سوی افول هدایت کند .

و یا اینکه مصرف خود سر و یا اضافی که حاصل اشتباه فردی و یا اشتباه تکنیکی در تست انتی بیوگرام است می تواند عوارض گوناگونی داشته باشد . مثلا استفاده زیاد از سولفونامید ها باعث بیماری های عصب شنوایی و یا بیماری های کلیوی خواهد شد و یا اینکه مصرف زیاد پنی سیلین باعث تروبوسایتوپنی و مصرف زیاد تتراسایکلین باعث گرانولوسیتوپنی خواهد شد .

  • نگهداری دیسک ها : دیسک ها باید در یخچال و یا در فریز نگه داری شوند . اگر دیسک ها به صورت STOCK هستند در دمای فریز باید نگه داری شوند اما دیسک ها به صورت روتین تا یک ماه در دمای یخچال نگه داری می شوند .
  • کنترل کیفی :  به کمک سوشهای استاندارد و با مراجعه به جدول مربوطه می‌بایست نسبت به کنترل کیفی روند آنتی بیوگرام اقدام نمود.

چند نکته :

اگر باکتری ایزوله شده کوکسی گرم مثبت مانند استافیلوکوک طلائی (اورئوس) باشد در این صورت دو دیسک کلیندامایسن و اریترومایسن را در کنار هم و مقداری نزدیک تر قرار می دهیم . چون کلیندمایسن باعث می شود تا ژن القا کننده در اریترومایسن فعال شود . در واقع دیسک کلیندمایسن فعال کننده ژن خاموش اریترومایسن است .

  • آمینوگلیکوزید ها بر روی باکتری های بی هوازی تاثیر می گذارند .
  • کلروامفینیکل در نمونه ادراری استفاده نمی شود چون وارد ادرار نمی شود .
  • ونکومایسن ، اریترومایسن ، کلیندمایسن ، پنی سیلین و چند تا دیگه بر روی باکتری های گرم مثبت تاثیر می ذارند .
  •  دیسک ایمیپنم هم برروی گرم مثبت و هم بر روی گرم منفی تاثیر دارد ولی باید در عفونت های شدیدی استفاده شد تا مقاومت ایجاد نشود .
  • سفالکسین که بر روی گرم مثبت و منفی تاثیر دارد به صورت خوراکی است .
  • تتراسایکلین آنتی بوتیک وسیع الطیفی است و معمولا به صورت موضعی استفاده می شود .

در اخر هم باید ذکر کنم که دیسک ها را بر اساس نوع بیمارستان و یا نوع محل تست می توان تغییر داد و یا مکان و فاصله انها را هم تغییر داد و این که بسیاری از مراحل تست به صورت عالی انجام گیرند باید تجربه کافی داشت و همیشه سعی کنید که به بهترین نحو کار خود را انجام دهید .


جدول آنتی بیوتیک ها



ادامه مطلب ...
نویسنده: افضل نیا - جمعه ٢٦ آذر ۱۳۸٩

برای دانلود کلیک کنید

نویسنده: افضل نیا - پنجشنبه ٢٥ آذر ۱۳۸٩

نویسنده: افضل نیا - سه‌شنبه ٢۳ آذر ۱۳۸٩

آنالایزرهای هماتولوژی به روش امپدانس الکتریکی
آنالایزرهای هماتولوژی یا سل کانترها ، دستگاه های تمام اتوماتیکی هستند که برای اندازه گیری کمی پارامترهای خون در آزمایشگاه های پزشکی مورد استفاده قرار می گیرند . وظیفه اصلی این دستگاه ها تهیه گزارش سریع و دقیق به روشی ساده از پارامترهای اصلی خون است ، به نحوی که نمونه های غیر طبیعی از نمونه های طبیعی تفکیک گردیده و جهت انجام بررسی های بیشتر آنها از روش های متداول دیگر کمک گرفته می شود .

اجزای اصلی سل کانتر
سل کانترها معمولا از سه بخش اصلی هیدرولیک ، پنوماتیک و الکترونیکی تشکیل می گردند .

وظایف سیستم هیدرولیک
وظایف سیستم هیدرولیک شامل برداشت محصول های مورد نیاز دستگاه و نمونه خون یا Aspirating ، تخلیه
محلول ها یا خون برداشت شده یا Diapensing ، رقیق سازی نمونه یا Diluting، مخلوط کردن نمونه و محلول ها یا Mixing و افزایش محلول لیز کننده یا Lysing است .

وظایف سیستم پنوماتیک
وظیفه اصلی سیستم پنوماتیک تولید خلاء یا فشار ثابت جهت کنترل دریچه ها و همچنین کنترل حرکت محلول ها و نمونه در داخل سیستم هیدولیک است .

وظایف سیستم الکترونیکی
این سیستم توسط یک ریز پردازنده ( میکروپروسسور ) کنترل می شود و وظایف زیر را به عهده دارد :
1 ) اندازه گیری وپردازش سیگنال های حاصل از تغییر امپدانس
2 ) محاسبه و انتقال نتایج به چاپگر یا هر خروجی دلخواه در سیستم
3 ) ترسیم گراف پارامترهای اصلی
4 ) کنترل زمان اندازه گیری و توالی تست ها
5 ) اجرای برنامه Q.C و کالیبراسیون سیستم
6 ) ذخیره و بازیابی ( Save and Load ) نتایج

محلول ها و مواد مورد نیاز در دستگاه سل کانتر
الف ) محلول ایزوتون یا Diluent : برای رقیق کردن خون از یک محلول ایزوتونیک که می تواند محیطی شبیه پلاسمای خون را تأمین نماید ، استفاده می شود . بدین ترتیب که یک رسانای مناسب جهت شمارش سلول های خونی ایجاد می گردد .
ب ) محلول لیز کننده یا Lyse از این محلول برای از بین بردن غشای سلول های قرمز در کاپیلاری مخصوص شمارش WBC استفاده می شود ، بدین ترتیب تداخل اندازه بین سلول های قرمز و سفید در شمارش آنها از بین می رود . همچنین از جذب نوری مخلوطی که از لایزوهموگلوبین تشکیل گردیده است ، برای اندازه گیری غلظت هموگلوبین استفاده می شود .
ج ) محلول شستشو یا Rinse : محلول شستشو نوعی دترجنت است که برای شستشوی تیوب ها و کاپیلاری ها و مرطوب نگه داشتن آنها پس از هر سیکل اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد .
د ) محلول شستشوی آنزیماتیک یا E – Z Cleanser : یک محلول آنزیمی مخصوص است که برای پاک کردن بهتر تیوب ها وکاپیلاری به صورت روزانه مورد استفاده قرار می گیرد ( قبل از خاموش کردن دستگاه ) و ضرری برای قسمت های پلاستیکی دستگاه ندارد .
ه ) محلول پاک کننده پروب ها یا Probe Cleanser : از این محلول برای پاک کردن و حل کردن لخته خون های به جای مانده در پروب ها و تیوب ها و کاپیلاری دستگاه استفاده می شود و معمولا این محلول باید 15 دقیقه در این مسیرها قرار گیرد تا مؤثر واقع شود .
و ) کالیبراتور : یک محصول خنوی با پارامترها و مقادیر مشخص و ثابت است که به صورت تجارتی و مطابق با استانداردهای مرجع پزشکی تولید می شود و از آن برای کالیبره کردن دستگاه سل کانتر استفاده می شود .
ز ) کنترل : یک محصول خونی با پارامترها و مقادیر مشخص وثابت است که به صورت تجارتی در سه نوع Low ، Normal و High تولید می شود . خون کنترل باید روزانه برای چک کردن عملکرد دستگاه سل کانتر مورد استفاده قرار گیرد .

اصول شمارش سلول های خونی
نمونه رقیق شده مورد اندازه گیری توسط یک فشار منفی به داخل روزنه WBC و RBC مکش می شود . در سیستم اندازه گیری ، یک لوله شیشه ای دقیق که لوله اندازه گیری نامیده می شود ، وجود دارد که وظیفه آن کنترل ثابت بودن حجم نمونه مورد اندازه گیری در طول یک سیکل شمارش است . در بالا و پایین این لوله اندازه گیری دو سنسور نوری قرار داده شده که فاصله بین این دو سنسور ، حجم نمونه مورد اندازه گیری را مشخص می نماید و از آنجایی که این فاصله همیشه ثابت است ، حجم های اندازه گیری شده در دیسک های مختلف شمارش نیز ثابت است .
سلول های سفید خون ( WBC ) ، سلول های قرمز خون ( RBC ) و پلاکت ها به روش امپدانس الکتریکی شمارش شده و سایز بندی می شوند . این روش بر اساس اندازه گیری تغییرات در مقاومت الکتریکی بین دو الکترود مثبت و منفی پایه گذاری شده است . شایان ذکر است که تغییرات در مقاومت الکتریکی بین دو الکترود ، ناشی از عبور ذرات و سلول های خونی با اندازه های مختلف از روزنه بین الکترودهای مثبت و منفی است . الکترودها در زیر سطح محلول در دو طرف یک روزنه که Aperture نامیده می شود ، قرار داده شده اند و تشکیل یک مسیر الکتریکی را می دهند .
سلول های خونی دارای اندازه های مختلفی هستند . بر اساس این اندازه ها ، هر سلول که از درون روزنه عبور نماید موجب افزایش امپدانس الکتریکی بین دو الکترود می شود . بدین ترتیب می توان امپدانس های ایجاد شده را به سلول های مشخص نسبت داد .
دستگاه سل کانتر سلول های خونی را به تنهایی شمارش و بر اساس اندازه دسته بندی می نماید . حجم مشخصی از نمونه رقیق شده آماده قرائت از روزنه 70 میکرومتری RBC و نیز از روزنه 100 میکرومتری WBC عبور نموده و شمارش انجام می گیرد . همچنین یک سیستم نوری برای قرائت هموگلوبین در دستگاه سل کانتر طراحی شده است . این سیستم دارای دو سنسور نوری است . وقتی محلول آماده شمارش از سنسور بالایی عبور می نماید ، سیکل شمارش آغاز می گردد و با عبور از مقابل سنسور پایینی این سیکل خاتمه می یابد ، لذا در کلیه سیکل های شمارش حجم ثابت و مشخصی از محلول آماده شمارش می شود . بنابراین اگر یک حباب و یا یک لخته خون در محلول آماده وجود داشته باشد ، سیستم سریعا اخطار می دهد و اپراتور متوجه خطا در شمارش می گردد .

سیستم نوری جهت اندازه گیری و ثبت حجم اندازه گیری

DILUTION
در خون کامل سلول ها بسیار نزدیک به یکدیگر هستند ، بنابراین برای جداسازی و روان سازی آن باید از یک محلول رقیق ساز ایزوتونیک استفاده کنیم . در سل کانترهایی که به روش امپدانس الکتریکی کار می کنند ، به دو روش می توان سیکل اندازه گیری را آغاز نمود :روش اندازه گیری خون کامل و روش اندازه گیری خون رقیق شده.

روش اندازه گیری خون کامل
در این روش 13 میکرولیتر از خون کامل توسط دستگاه مکش می شود ، سپس با 5/3 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد ( 269 : 1 نسبت رقیق سازی اولیه ) . سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت تقسیم
می گردد :
الف ) 6/15 میکرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مکش می شود و با 6/2 میلی لیتر محلول ایزوتون مجددا رقیق می گردد ( رقیق سازی ثانویه 44833 : 1 ) . این محلول برای شمارش سلول های قرمز خون ( RBC) و پلاکت ها ( PLT ) مورد استفاده قرار می گیرد .
ب ) بقیه محلول رقیق شده با نیم میلی لیتر محلول لایز ترکیب می شود ( نسبت رقیق سازی ثانویه 308 : 1 ) . این محلول برای شمارش سلول های سفید ( WBC ) و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرار می گیرد .
روش اندازه گیری خون رقیق شده
در این روش اپراتور ابتدا 20 میکرولیتر از خون کامل را با 6/1 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می سازد ( نسبت
رقیق سازی خارجی 80 : 1 ) ، سپس 7/0 میلی لیتر از محلول رقیق شده خارجی توسط دستگاه مکش می شود و مجددا با 5/2 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد ( نسبت رقیق سازی اولیه در داخل دستگاه 366 : 1 ) ، سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت زیر تقسیم می گردد:
الف ) 8/24 میکرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مکش شده و مجددا با 3 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق
می گردد ( نسبت رقیق سازی ثانویه 44274 : 1 ) . این محلول برای شمارش های RBC و PLT مورد استفاده قرار می گیرد .
ب ) بقیه محلول رقیق شده اولیه با 36/0 میلی لیتر محلول لایز ترکیب شده و برای شمارش WBC و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرا می گیرد ( نسبت رقیق سازی ثانویه 366 : 1 ) .

هنگامی که سلول های خون از روزنه مخصوص شمارش عبور می نمایند ، به طور لحظه ای تغییراتی در امپدانس و الکترود مثبت و منفی دو طرف روزنه ایجاد می شود و چون این تغییر امپدانس ارتباط مستقیمی با اندازه سلول عبور کرده دارد ، می توان امپدانس های ایجاد شده را به نوع سلول ارتباط داد .
در دستگاه سل کانتر ، امپدانس های تغییر یافته تقویت می شوند.

نویسنده: افضل نیا - جمعه ۱٩ آذر ۱۳۸٩

رعایت نکات زیر برای آزمایش کلسیم ضروری است

موقعیت بیمار در هنگام نمونه گیری:


تغییر موقعیت بیمار از حالت خوابیده به نشسته یا ایستاده ، سبب خروج (efflux) آب و مایعات و مواد محلول قابل عبور از داخل عروق به فضای بینابینی سلولها می گردد. مواد غیر قابل عبور از دیواره عروق مثل پروتئین ها ، سلولها ، مواد باند شده به پروتئین ها و سلولها تغلیظ می شوند. مثلا آلبومین سرم افزایش یافته و کلسیم چون به آلبومین باند شده ، افزایش می یابد.

برای تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته ، تغییر میزان کلسیم % 4 + خواهد بود.

رژیم غذایی (diet) :

مثلا پس از نوشیدن مقدار زیادی شیر ، مقدار کلسیم سرم افزایش می یابد.

بستن تورنیکت و باز و بسته کردن مشت :

بستن تورنیکت ، سبب برجسته شدن وریدها و تسهیل خونگیری می شود . کاربرد نامناسب تورنیکت و باز و بسته کردن مشت ، باعث خطا در تست ها می شود. باز و بسته کردن مشت و پمپ کردن دست (pumping) در طی نمونه گیری سبب افزایش غلظت پتاسیم ، لاکتات و فسفر می شود. با افزایش لاکتات خون ، PH خون کاهش یافته و غلظت کلسیم یونیزه سرم بالا می رود.

خونگیری از بیماری که به دست او سرم (IV) وصل شده است :

چون ترکیبات موجود در سرم تزریق شده ، باعث تغییر غلظت مواد شیمیایی شده یا آنها را رقیق می کنند ، لازم است حتی الامکان از بیماری که سرم به او تزریق می شود ، خونگیری نشود. در صورت نیاز به خونگیری ، لوله تزریق سرم بسته شود و از دست دیگر بیمار نمونه گیری شود. در صورتیکه لازم باشد از همان دست محتوی سرم خونگیری شود به ترتیب زیر عمل نمایید :

لوله سرم بسته شود ، تورنیکت زیر محل Needle سرم بسته شود و خون از وریدهای زیر ناحیه تزریق سرم گرفته شود. اگر بخواهیم از برانول خونگیری کنیم ، سرم را بسته و چند میلی لیتر اول خون گرفته شده را دور ریخته و از باقیمانده آن برای انجام آزمایشات استفاده شود.

مواد ضدانعقاد (Anticoagulants) :

استفاده نامناسب از مواد ضدانعقاد باعث تغییرات زیادی در تستهای بیوشیمیایی می گردد. اکسالات ها ، سیترات سدیم و EDTA سبب کاهش کلسیم سرم به روش اسپکتروفتومتری می شوند.

سرم های لیپمیک یا کدر (Lactascent serum) :

افزایش تری گلیسرید سرم باعث تداخل در اندازه گیری سایر موادی که از همان طول موج ، جذب نوری دارند می گردد ؛ از جمله باعث افزایش کلسیم به روش CP (Cresol phetalein)
می گردد.


برای تصحیح اثرات سرم لیپمیک از بلانک سرم استفاده می شود. حتی سرم بلانک هم قادر به حذف کامل همه این تداخل ها نمی باشد.



نکاتی در مورد آزمایش کلسیم :

در اندازه گیری کلسیم به طریق کرزوفتالئین تا مقدار 0.2 gr هموگلوبین در 100 ml سرم ، اثر تداخلی چندانی دیده نمی شود. در مقادیر بیشتر Hb آزمایش باید در مقابل سرم بلانک ، اندازه گیری و اصلاح گردد.

با توجه به اینکه کلسیم یونیزه به جایگاههای اتصالی با بار منفی متصل می شود ، یون هیدروژن برای اتصال به آلبومین و دیگر پروتئین های متصل شده به کلسیم با کلسیم رقابت می کند و اتصال آنها وابسته به PH می باشد. اگرچه سطوح کلسیم تام سرم ممکن است بدون تغییر باقی بماند ، انتشار نسبی 3 فرم کلسیم که در اثر تغییرات PH در ECF رخ می دهد قابل تغییر است. آلکالوز باعث افزایش اتصال کلسیم به پروتئین شده در نتیجه سبب کاهش کلسیم آزاد می شود ، در حالیکه اسیدوز با کاهش اتصال کلسیم به پروتئین ، سطح کلسیم آزاد را افزایش می دهد. سطح کلسیم تام به وسیله غلظت پروتئین پلاسما قابل تغییر است.
کاهش 1 gr/dl آلبومین ، معادل کاهش 0.8 mg/dl کلسیم خواهد بود.
بیماران دارای بدخیمی اغلب تظاهرات هیپوآلبومینمی دارند که این وضعیت ممکن است بطور کاذب سطح کلسیم تام را کاهش دهد. در این شرایط سطح کلسیم تام (بر حسب mg/dl) به وسیله معادله زیر تصحیح می شود :
1% همولیز باعث افزایش کلسیم به میزان 2.9 % می گردد.

= کلسیم تام (mg/dl) تصحیح شده برای هیپوآلبومینم

[0.8 × (آلبومین بیمار- آلبومین طبیعی)] + کلسیم تام (اندازه گیری شده)


(در این فرمول معمولا مقدار آلبومین طبیعی را 4.4 در نظر می گیرند)
درصد کمی از کلسیم به دیگر پروتئین ها از قبیل γ- گلبولین ها متصل می شود. بنابراین در حالات بالینی مانند هیپوگاماگلبولینمی ، سطح کلسیم تام به شدت تغییر می کند.
از سرنگ و ظروف شیشه ای باید اجتناب کرد زیرا کلسیم به بدنه ظروف شیشه ای می چسبد.
افزایش کاذب کلسیم به دلیل استاز وریدی در حین خونگیری و نگهداری طولانی مدت خون حاصل می شود.
در روش O-Cresophtalein Complex دما بایستی به دقت کنترل شود زیرا این روش به دما بسیار حساس است.
در روشهای فتومتریک هر نوع ظروف شیشه ای یا پلاستیکی باید با اسید کلریدریک رقیق شسته شوند.
ضد انعقادهای سیترات ، اگزالات و EDTA نباید مصرف شوند ، به این دلیل که با تشکیل کمپلکس با کلسیم تداخل ایجاد می کنند.
کلسیم یونیزه وضع متابولیسم کلسیم را بهتر از مقادیر کلسیم تام بیان می نماید و بدین علت اکثر پزشکان آزمایش CaI را نسبت به کلسیم تام ترجیح می دهند.
تکرار اندازه گیری کلسیم تام سرم برای تشخیص هیپرپاراتیروئیدیسم لازم است (وقتی کلسیم نرمال و کلسیم یونیزه افزایش یافته است).
عوامل مداخله گر در اندازه گیری کلسیم با روشهای رنگ سنجی عبارتند از :همولیز – زردی – لیپمی – پاراپروتئین ها و منیزیوم.
نمونه سرم ، بهترین نمونه برای سنجش کلسیم تام است اگرچه پلاسمای هپارینه نیز مورد قبول است.
از خون تام ، پلاسمای هپارینه یا سرم برای اندازه گیری کلسیم آزاد استفاده می شود. تمامی نمونه ها باید در شرایط بیهوازی جمع آوری شوند و در یخ 4C انتقال یابند تا از حذف CO2 و گلیکولیز جلوگیری شده و PH تثبیت شود(تغییرات PH نسبت کلسیم یونیزه را تغییر می دهد).
در آلکالمی متابولیک یا تنفسی ، با وجود کلسیم تام نرمال (وقتی کلسیم نرمال و کلسیم یونیزه افزایش یافته است)
پایین بودن سطح سرمی کلسیم و افزایش سطح اسید اوریک از یافته های شایع همراه با پره اکلامپسی است.

(پره اکلامپسی یکی از عوارض شایع بارداری و عامل ایجاد صدمه به جنین و مادر است. این بیماری اغلب در زنان جوان و نخست زا (Primigravida) دیده شده و علائم آن در اواخر حاملگی بارز می شود).


مقادیر مرجع در افراد بالغ طبیعی

mmol/l

کلسیم تام



کلسیم یونیزه (آزاد)






علل هیپرکلسیمی:
- به علت PTH

هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه (علت شایع) :

اسپورادیک

نئوپلازی اندوکرین متعدد (نوع 1 و 2)

هیپرکلسیمی هیپوکلسیوری فامیلی

ترشح نابجای PTH به وسیله نئوپلاسم ها (نادر است)

- مستقل از PTH :

همراه بدخیمی ها (علت شایع)

به علت ویتامین D :

مسمومیت با ویتامین D

افزایش تولید D 21,25(OH)

عوامل دیگر اندوکرینوپاتی :

تیروتوکسیکوز

هیپوآدرنالیسم

بی تحرکی همراه با بازگردش استخوان

سندرم شیر – قلیا

سارکوئیدوز

مولتیپل میلوما



علل هیپوکلسیمی :


- به علت PTH

کمبود PTH

دائمی :

اکتسابی : بعد از جراحی

ارثی :

هیپوپاراتیروئیدیسم ایدیوپاتیک

سندرم دی جرج

سندرم های اتوایمیون چند غده ای

معکوس و راجعه :

هیپومنیزیومی شدید

هیپرکلسیمی

مقاومت به PTH

هیپوپاراتیروئیدیسم کاذب

- به علت ویتامین D

کمبود ویتامین D

کمبود D 25(OH)

کمبود D 21,25(OH):

مهار برگشت پذیر 1- هیدروکسیلاز

اختلالات داخل کلیوی (آسیب کلیوی مزمن ، بیماری توبول ها و سندرم فانکونی)
اختلال در پاسخ به D 21,25(OH)
جهش در گیرنده ویتامین
mg/dl 8.8-10.3 2.2-2.58 4.6-5.3 1.16-1.32 D

نویسنده: افضل نیا - جمعه ۱٩ آذر ۱۳۸٩

مقدمه

با استفاده از روش کنترل شخصی قند خون شما می توانید در هر ساعت از شبانه روز از مقدار قند خون مطلع شوید ولی قادر به این پیش بینی نیستید که قند خون شما روی هم رفته طی ماههای گذشته چقدر بالاتر از مقدار طبیعی بوده است. آزمایش "هموگلوبین A1C" دقیقاً همین کار را انجام می دهد. در واقع این آزمایش بهترین وسیله بریا ارزیابی بلند مدت قند خون طی 3-2 ماه اخیر است. این آزمایش به شما و پزشک معالجتان نشان می دهد که برنامه درمان و کنترل دیابت شما تا چه حد موفقیت آمیز بوده است. مزیت دیگر آزمایش هموگلوبین A1C اینست که می توان مشکلاتی مانند قند خون بالای بعد از غذا و یا در طول شب را که گاهی اوقات توسط اندازه گیری با گلوکومتر تشخیص داده نمی شود به خوبی شناسایی کند.

» اساس آزمایش هموگلوبینA1C

در توضیح این آزمایش باید گفت که اصولاً هموگلوبین یکی از پروتئین های داخل گلبول های قرمز است و وظیفه حمل اکسیژن در خون را بر عهده دارد. هموگلوبین نیز مانند تمام پروتئین های دیگر بدن با قندها از جمله گلوکز ترکیب می شود. این ترکیب تا زمانی که گلبول قرمز در خون زنده است (تقریباً 120 روز) پایدار می باشد و این اساس آزمایش هموگلوبین A1C را تشکیل می دهد که هر چقدر میزان قند خون شما در طول 3-2 ماه گذشته بالاتر از مقدار طبیعی باشد، درصد هموگلوبین A1C خون شما با گلوکز ترکیب شده است نیز بیشتر خواهد بود. به عنوان مثال مقدار هموگلوبینA1C  بین 6، 7و 8 درصد به ترتیب بیانگر قند خون 120mg/dlو 150mg/dlو 180mg/dl طی 3-2 ماه گذشته است.

 

در افراد دیابتی مقدار هموگلوبین A1C که با گلوکز ترکیب شده است کمتر از 6 درصد می باشد. در افراد مبتلا به دیابت این درصد بر اساس نحوه کنترل دیابت و قند خون متفاوت است. هموگلوبین A1C کمتر از 7 درصد بیانگر کنترل دیابت و قند خون می باشد و مقادیر بالای 8 درصد نشان می دهد که شما باید در روش درمان دیابت خود تجدید نظر کنید. بنابراین هدف از درمان موفق دیابت رساندن مقدار هموگلوبین A1C به کمتر از 7 درصد می باشد. البته تحقیقات نشان داده اند که کاهش مقدار هموگلوبین A1C به هر میزان باعث کاهش عوارض بلند مدت دیابت خواهد شد و این امر به مقدار هموگلوبین A1C اولیه بستگی ندارن.

» مقادیر ایده آل هموگلوبین A1C در سنین مختلف

 مقدار ایده آل هموگلوبین A1C در سنین مختلف متفاوت است. به عنوان مثال از آنجایی که هر چه مقدار این هموگلوبین پایینتر باشد، احتمال بروز حملات هیپوگلیسیمی (پایین افتادن قند خون) نیز بیشتر خواهد بود، در کودکان قبل از سنین دبستان که وجود قند خون پایین برای سلول مغزی در حال رشد خطرناک و مضر است مقدار ایده آل هموگلوبین A1C نسبت به افراد در سنین بالاتر بیشتر است. در ادامه مقادیر ایده آل و هدف هموگلوبین A1C در سنین مختلف آورده شده اند:

مقادیر ایده آل هموگلوبین A1C در سنین مختلف

بالای 18 سال کمتر از 7 درصد
بین 18-12 سال کمتر از 8 درصد
بین 12-6 سال کمتر از 8/5 درصد
زیر 6 سال کمتر از 9 درصد

 

» آیا آزمایش هموگلوبین A1C را باید در ساعات مشخصی از روز یا بصورت ناشتا انجام داد؟

 آزمایش هموگلوبین A1C را می توان در هر ساعتی از شبانه روز انجام داد و نیازی به ناشتا بودن نمی باشد. همچنین نتیجه این آزمایش بر خلاف آزمایشهای شخصی قند خون ارتباطی با نوع تغذیه و فعالیت بدنی و یا وعضیت روحی شما در روز آزمایش ندارد؛ ولی اگر شما دچار هرگونه کسالت بیماری هستید بهتر است انجام آزمایش هموگلوبین A1C را به روز دیگری موکول کنید. زیرا این احتمال وجود دارد که آزمایش به طور کاذب بالا برود.

» تفاوت نتایج آزمایش هموگلوبین A1C در آزمایشگاههای مختلف

از آنجایی که روشهای اندازه گیری هموگلوبین A1C در آزمایشهگاههای مختلف متفاوت است، نتایج این آزمایش نیز متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال در یک آزمایشگاه ممکن است نتیجه 6 درصد به عنوان نتیجه طبیعی و در دیگری به عنوان قند خون بالا طلقی شود. بنابراین همیشه با پزشک خود در مورد نتیجه آزمایش هموگلوبین A1C مشورت کنید و همچنین آگاه باشید که با تعویض ازمایشگاه ممکن است نتیجه آزمایش A1C نیز تغییر کند. پس همیشه یک آزمایشگاه مشخص را برای انجام این آزمایش در نظر بگیرید.

» آیا آزمایش هموگلوبین A1C می تواند جایگزین آزمایشهای روزانه شود؟

در پایان ذکر این نکته لازم است که آزمایش هموگلوبین A1C به هیچ عنوان جایگزین آزمایشهای روزانه شخصی قند خون نمی شود و نمی تواند به عنوان مثال آنرا مبنای اضافه یا کم کردن مقدار تزریق روزانه انسولین قرار داد. در واقع جهت کنترل موثر دیابت انجام مرتب آزمایش شخصی قند خون و نیز آزمایش هموگلوبین A1C هر 3-2 ماه یکبار، هر دو به یک اندازه از اهمییت برخوردارند.

»  ارتباط آزمایش هموگلوبین A1C با عوارض دیابتHbA1C

نمودار روبرو، احتمال بروز عوارض دیابت را بر حسب میزان HbA1c خون نشان می دهد.

Reyinopatia = عوارض چشمی
Nefropatia = عوارض پاها
Neuropatia = عوارض عصبی
Micro albuminuria = میکرو آلبومین


 

 

» منابع:

  •  کتاب دیابت راه درمان، از مجموعه کتابهای "آموزش دیابت گابریک"
نویسنده: افضل نیا - شنبه ۱۳ آذر ۱۳۸٩


سه روش رایج اندازه گیری کمی هموگلوبین F عبارتند از:

1-روشهای مقاومت نسبت به قلیا

2-کروماتوگرافی : ستونی -HPLC 

3-روشهای ایمونولوژیک

 

¤ روش مقاومت قلیا بدلیل داشتن عدم دقت وصحت مناسب در دامنه 2-40درصدبطور گسترده در آزمایشگاهها  مورد استفاده قرار میگیرد.

روش پیشنهادی NCCLS روش Betke می باشدکه قابل قبول ترین روش ، برپایه مقاومت قلیایی می باشد.در این روش پس از تبدیل هموگلوبین به سیان مت هموگلوبین (به کمک محلول درابکین) با اضافه نمودن یک قلیا قوی، و بدنبال آن توقف فرایند دناتوره شدن با اضافه نمودن محلول سولفات آمونیم ، هموگلوبین  F اندازه گیری می گردد.

قابل ذکر است که روش Singer بدلیل نیاز به نمونه کمتر ومراحل ساده تر می تواند جایگزین مناسبی باشد ، ولی باید توجه نمود که جهت مقادیرهموگلوبین F کمتر از 5 درصد از صحت لازم برخوردار نیست .(هم چنین عدم دقت آن نیز کمتر است)

از مزایای تبدیل هموگلوبین به سیان مت هموگلوبین در روش بتکه، عدم افزایش کاذب هموگلوبین F در افراد سیگاری است.(بدلیل افزایش میزان کربوکسی مونوکسی هموگلوبین مقاوم به قلیا در این افراد)

 روش Jonxis &Visser برای مقادیر هموگلوبین  Fبالای 50 درصد و خون بند ناف مناسب می باشد.در این روش افزایش مقاومت هموگلوبین F به دناتوره شدن توسط قلیا، با مشاهده تغییرات جذب نوری در طول موج 576 نانومتر که با افزودن هیدروکسید امونیوم حاصل می گردد ، قابل سنجش است.

نکته: بدلیل آنکه محدوده طبیعی هموگلوبین F وابسته به نوع روش اندازه گیری می باشد، لذا هر آزمایشگاه می بایست بر اساس روش مورد استفاده ، دامنه طبیعی را با استفاده از نمونه 20-30 فرد نرمال تعیین نماید (بخصوص در صورت استفاده از روش Singer)

¤ روش کروماتوگرافی ستونی در مورد مقادیر هموگلوبین F  بیشتر از 40 درصد کاربرد دارد.

¤ روش های ایمونولوژیک (رادیو ایمونواسی یا رادیال ایمونو دیفیوژن ) در مورد مقادیر هموگلوبین F کمتر از 2درصد کاربرد دارد.

روش اندازه گیری هموگلوبین F در تمامی کتب مرجع موجود است لذا از ذکر مراحل آن خوداری می گردد.

منابع خطا (روش بتکه) :

1- پیپت کردن نادرست

2-رعایت نکردن دقیق زمان (زمان دو دقیقه برای عمل دناتوره شدن بسیار مهم است) بهتر است از کرونومتر استفاده گردد.

3-مخلوط کردن نا کافی

4-طول موج نامناسب فتومتر، فتومتر غیر کالیبره

5- کدورت همولیزات تهیه شده

6-غلظت نامناسب سود وسولفات آمونیم. در صورت استفاده از غلظت نامناسب سود تا 25 درصد از هموگلوبین F در مرحله دناتوره شدن ویا رسوب از بین می رود.

7- استفاده از معرف های کهنه

   - سود:حداکثر پایداری سود تا 30 روز است ، ولی نباید در صورت وجود هر گونه کدورت یا رسوب نیز استفاده گردد.

   - سولفات آمونیم :محلول سولفات آمونیم حداقل برای سه ماه پایدار است ، در دمای 20-25 درجه قابل نگه داری است. کریستال های حل نشده در ته ظرف باید درطول مدت نگه داری قابل مشاهده باشد.

8- استفاده از کاغذ صافی نامناسب  

باید از کاغذ صافی واتمن شماره 1 ویا 42 استفاده گردد.

کنترل کیفی

- تفاوت بین خوانده های دو تایی در هموگلوبین F کمتر از 5 درصد نباید از 5/0درصد تجاوز کند.

- تفاوت بین خوانده های دو تایی در هموگلوبین Fبین 5-15 درصد نباید از 1 درصد تجاوز کند.

- تفاوت بین خوانده های دو تایی در هموگلوبین F بالاتر از 15درصد نباید بیش از 2درصد باشد.

نکته :

* در صورتی که در الکتروفورز هموگلوبین باندی در منطقه F دیده شود، اما در روش شیمیایی میزان هموگلوبین F طبیعی باشدباید به وجود مت هموگلوبین A شک نمود.

*در مواردی که در الکتروفورز هموگلوبین باندی در منطقه F دیده  می شود (درصد آن بالاتر از حد طبیعی باشد)حتما باید به روش شیمیایی درصد آن تایید گردد.

نویسنده: افضل نیا - شنبه ۱۳ آذر ۱۳۸٩

یکی از تست های تشخیصی مهم جهت تأئید وجود بتا تالاسمی مینور تعیین درصد هموگلوبین A2  می باشد .هموگلوبین A2را می توان به روش های زیر اندازه گیری نمود:
 - کروموتوگرافی تعویض یونی
   1-ستون میکرو
   2-HPLC (کروماتوگرافی تعویض یونی کاتیونیک)
- الکتروفورزاستات سلولز همراه با الوشن
اندازه گیری هموگلوبین A2  با استفاده از ستون میکرو
کروماتوگرافی تعویض یونی از انواع کروماتوگرافی های مایع – جامد بوده که بر اساس واکنش متقابل گروههای باردار مولکول هموگلوبین و رزین ، جداسازی صورت می گیرد. بر روی رزین یونهایی وجود دارد که قابل تعویض با یونهای همبار خود در همولیزات می باشند. در این روش از رزین آنیونیک دی اتیل امینواتیل سلولز DEAE52  استفاده می گردد.

اساس روش :
1-    تورم رزین با بافر و به تعادل رسیدن آن با بافر تا PH رزین به PH بافر برسد
2-    اضافه نمودن همولیزات به ستون
3-    جداسازی انتخابی اجرای نمونه بوسیله تغییر PH یا قدرت یونیک بافر
در اندازه گیری هموگلوبین A2 به روش کروماتوگرافی ستونی با استفاده ازستون میکرومی توان از بافر گلایسین یا بافر تریس استفاده نمود.

1)    روش گلایسین : بافر اول ترکیبی از گلایسین و سیانور پتاسیم (KCN) می باشد و بافر دوم همان ترکیب بافر اول به همراه کلرور سدیم می باشد که با اضافه نمودن نمک به بافر دوم قدرت یونی آن افزایش یافته و سایر هموگلوبین ها را از ستون خارج می سازد. PH رزین باید توسط HCL یک مولار و به کمک PH متر طوری تنظیم شود که پائین تر از نقطه ایزوالکتریک هموگلوبین A2 بوده و بالاتر از نقطه ایزوالکتریک سایر هموگلوبین ها باشد ، لذا بلافاصله پس از جذب همولیزات به روی رزین و اضافه نمودن بافر اول ، هموگلوبین A2 بصورت یک حلقه از ستون خارج می شود ، سپس با اضافه کردن بافر دوم ، با افزایش قدرت یونی ، سایر هموگلوبین ها نیز از ستون خارج می شوند.

2)    روش تریس : روش پیشنهادی NCCLS می باشد. از محلول ذخیره تریس سه بافر با PH 5/8 ، 3/8 ، 7  به کمک HCL غلیظ تهیه می گردد. جداسازی در این روش بر اساس تغییر در PH  بافر صورت می گیرد. در این روش PH بافر دوم ( 3/8 ) بسیار مهم می باشد ( در این PH هموگلوبین A2 از ستون خارج می شود )
   این روش بدلیل استفاده از بافرهای متعدد ( 3 بافر ) در آزمایشگاهها کمتر مورد استفاده            قرار می گیرد. قابل ذکر است که درصد هموگلوبین A2 با استفاده از بافر تریس مختصری پائین تر از روش استفاده از بافرگلایسین میباشد.هم چنین در مقایسه با روش تریس ، بافر گلایسین حساسیت کمتری به تغییرات مختصر PH دارد.

با تهیه رزین با بافر گلایسین و PH مناسب جهت جداسازی هموگلوبین A2 می توان نمونه هایی که حاوی هموگلوبین S میباشند را نیز جدا کرد. ( طول رزین داخل ستون باید افزایش یابد )
 بدلیل عدم ساخت رزین و بافر در آزمایشگاهها مراحل کنترل کیفی آن ذکر نمیگردد.

اکثرکیت های اندازه گیری هموگلوبین A2 موجود در ایران بر اساس کروماتوگرافی تعویض یونی با استفاده از بافر گلایسین می باشد که جدا سازی هموگلوبین A2 بافر دوم به کمک  بافر اول یا همان محلول Developer صورت می گیرد.با تهیه لولـه تـوتال ( آب مقطر به همراه همولیزات ) بجای استفاده از بافر دوم درصد هموگلوبین A2 محاسبه می گردد.

روش کار : با توجه به دستورالعمل درون کیت می باشد لذا از ذکر آن خودداری می گردد.
3)    *دستور العمل داخل کیت باید بدقت خوانده شود.

تهیه نمونه : خون به همراه ماده ضد انعقاد EDTA مناسب می باشد. حداکثر زمان نگهداری خون در دمای چهار درجه ( یخچال ) 8 روز می باشد . بهتر است همولیزات تازه و در روز آزمایش تهیه شود.

 * نکات مهم در نقل و انتقال کیت هموگلوبین A2

1-    رعایت زنجیره سرد ( در مورد کیت هایی که باید حتما" در یخچال نگهداری شوند )
2-    بررسی صاف بودن ستونهای داخل کیت ( سر و ته نبودن ستونها )


*   رعایت نکات زیر در هنگام اندازه گیری هموگلوبین A2 توصیه می گردد:

1- در صورتی که ژل داخل ستونها تغییر رنگ داده باشند نباید مورد استفاده قرار گیرند
2- قبل از استفاده ازستونها و بافر باید حتما" به دمای اتاق برسند. (در مورد کیت هایی که در دمای یخچال نگه داری می شوند)
3- بهتر است ازپی پت پاستور تمیزو یا سمپلربا نوک نو جهت مخلوط نمودن رزین داخل ستونها با بافر و حل شدن حبابهای هوای داخل رزین استفاده نمود.
4- ستونها بایدا زیک Flow rate  مناسب برخوردار باشند  ، 10-20  5- قبل از تهیه همولیزات باید نمونه خون تام کاملا" مخلوط شود .
6- پس از تهیه همولیزات بهتر است سریعتر کروماتوگرافی انجام شود ( پس از لیز کامل گلبول های قرمز )
7- قبل از نمونه گذاری به هیچ وجه نباید رزین خشک شود. به محض اینکه محلول روِیی رزین خارج شد باید همولیزات به ستون اضافه شود.
8-از سمپلر کالبیره باید جهت برداشت نمونه خون، بافرو همولیزات استفاده نمود.
9-باید از لوله های مدرج استاندارد جهت جمع آوری هموگلوبین A2 از ستون و تهیه لوله توتال استفاده نمود.در صورت عدم دسترسی به لوله های فوق لوله های معمولی را به روش دستی (قلم الماس ،ماژیک) مدرج نمائید.
10- افزودن همولیزات باید به آرامی و درست در سطح رزین صورت گیرد و سطح آن نباید در هنگام نمونه گذاری آسیب ببیند.
11- بهتر است از یک نوک سمپلر جهت ریختن همولیزات بداخل ستون و لوله توتال استفاده شود .
12- به محض جذب شدن همولیزات برروی رزین باید بلافاصله بافر اضافه شود.
13- اگر قبل از جذب کامل همولیزات برروی رزین، محلول بافر ریخته شود باعث کاهش کاذب هموگلوبین A2 می گردد.
14- باید دقت شود تمامی بافر اضافه شده از ستون خارج شود.
15- قبل از خواندن جذب نوری ، باید لوله A2 و توتال کاملا" مخلوط شوند.
16- باید از یک اسپکتروفتومتر کالیبره جهت خواندن جذب نوری لوله ها استفاده شود.
17- باید از یک نمونه که هموگلوبین A2 آن مشخص شده است(یا در صورت دسترسی به کنترل تجاری) به عنوان نمونه کنترل در هر سری  کاری استفاده گردد.
در صورتی که نمونه کنترل در محدوده مورد انتظار بخواند ، نیازی به انجام نمونه های بیماران بفرم دوتایی نمی باشد.

دامنه مرجع:

در کتب مرجع پیشنهاد میگردد که هر آزمایشگاه دامنه مرجع خود را با استفاده از حداقل 20 نمونه خون فرد سالم (هموگلوبین واندکس های گلبولی طبیعی ) بدست اورد و تفسیر نتایج هموگلوبین  A2در مقابل این دامنه صورت گیرد.قابل ذکر است که دامنه مرجع ممکن است مختصری در روش های مختلف اندازه گیری هموگلوبین  A2ودر بین آزمایشگاهها متفاوت باشد. (دامنه مرجع ممکن است در روش  HPLC 0.1-0.2% بالاتر باشد.)
بطور معمول دامنه مرجع هموگلوبین A2 برطبق توصیه NCCLS، 5/3-5/1%          می باشد در حالی که کتاب خون شناسی   Dacie3/3-2% را پیشنهاد میکند. در ایران نیز بنظر می رسد که دامنه پیشنهادی فوق قابل قبول تر باشد.
در نهایت بدنبال تعین دامنه مرجع هم ،هنوز مشکلاتی در تفسیر نتایج لبه مرزی Border line وجود دارد.دراین موارد تکرار نتایج نیز ممکن است0.1-0.2% تفاوت نشان دهد.طبق پیشنهاد کتاب خون شناسیDacie بهتراست نتایج 3.4-3.7% هموگلوبین A2  بعنوان لبه مرزی در نظر گرفته شود و هموگلوبین A2  در همان نمونه ویک نمونه مجدد تازه تکرار شود.
* تفسیر نتایج هموگلوبین A2  باید در کنارشمارش گلبولهای قرمز، میزان هموگلوبین، اندکس های گلبولی وبررسی گسترش خون محیطی فرد صورت گیرد.در نهایت در موارد مشکوک و لبه مرزی باید بررسی فامیلی و آزمایش های تکمیلی نظیر جدا سازی زنجیره ها وبررسی DNA صورت گیرد.

دامنه مرجع%    تفسیر
7<    - وجود هموگلوبین  A2به تنهائی بسیار نادر است
- موارد نادر موتاسیونهای β تالاسمی
7-3.8    - صفت  β تالاسمی- هموگلوبین ناپایدار
- صفت هموگلوبین S- آنمی داسی شکل- آنمی مگالوبلاستیک
3.7-3.4    - فقر اهن بسیار شدیدهمراه با صفت  β تالاسمی
- همراهی واریانت های زنجیره دلتا( ς ) با صفت  β تالاسمی
- تاثیر متقابل تالاسمیα و β
- موتاسیونهای نادر  β تالاسمی
- حضور هموگلوبین S  (در این مورد صحت اندازه گیری هموگلوبین A2مشکل می    شود )
-  تاثیر متقابل تالاسمیα و هموگلوبین S
- خطاهای آنالیتیکال(آزمایش باید تکرار شود)
3.3-2    - فرد طبیعی
- دلتا بتا ( ς  β)تالاسمی(اگر هموگلوبین F بالا باشد)
- موارد نادر صفت  β تالاسمی(شامل همراه شدن β با دلتا تالاسمی و α و β تالاسمی)
صفت αتالاسمی  
2>    - دلتا بتا ( ς  β)تالاسمی(اگر هموگلوبین F بالا باشد)
- صفت αتالاسمی 
- بیماری هموگلوبین H
- حضور واریانت های زنجیره دلتا
- این متد برای اندازه گیری هموگلوبین A2 اختصاصی نیست بطوری که بسیاری از هموگلوبین های همبار با هموگلوبین  A2نیز از ستون خارج می شوندکه شامل هموگلوبین C,E,O arab و بعضی از واریانت های هموگلوبین A2 (A'2)و زنجیره دلتا میباشند. لذا هموگلوبین  A2از این هموگلوبین ها قابل تفکیک نیست.
- در مواردی که هموگلوبین A2  بیشتر از 7% می باشد باید به وجود هموگلوبین های C,E,O arab شک نمودکه همراه با هموگلوبین  A2از ستون خارج می شوند.در این مورد نیاز به بررسی تکمیلی نظیر الکتروفورز هموگلوبین در PH=8.4و PH=6-6.2 و بررسی فامیلی می باشد.
- اگرتمامی همولیزات اضافه شده یکباره از ستون پاِیین آید ،باید به وجود سایر هموگلوبینوپاتی ها نظیرهموگلوبین S یا  Dو G و یا هموگلوبین E,C شک نمود.
- اندازه گیری هموگلوبین  A2به روش کروماتوگرافی ستونی نباید در بیمارانی که اخیرا خون دریافت کرده اند صورت گیرد.

در صورت وجود هموگلوبین A2 بیش از 7% در کروماتوگرافی ستونی مراحل زیر می بایست انجام گیرد:
1- انجام الکتروفورز استات سلولزدر  PH=8.4تایید وجود باند پر رنگ در ناحیه هموگلوبین  A2
2- انجام الکتروفورزسیترات اگار در PH=6-6.2     
      الف)در صورت مشاهده باند در منطقه هموگلوبین C بیمار هموگلوبین C دارد که مقدار بدست آمده برای هموگلوبین A2مجموع هموگلوبین  A2و  C است.
      ب)در صورتیکه باندی در منطقه هموگلوبین C دیده نشود  بیماراحتمالا هموگلوبین E یاO دارد که جهت تاییدوجود هموگلوبین E ، آزمایش رسوب با ایزوپروپانول انجام می گردد.
       ج) در صورت مشاهده باندی در منطقه هموگلوبین S   نمونه ممکن است  حاوی هموگلوبینSیا   Harlem –C  باشد،  که جهت تایید وجود هموگلوبین S تست حلالیت انجام می گردد.
        د) اگر باندی در منطقه بین محل نمونه گذاری وباند هموگلوبین S دیده شود  نمونه حاوی هموگلوبین O arab خواهد بود.



  Anode(+)     

       ……..   C           
                                     
                                                  C-Harlem..........    S   
                ……….  O arab     
                                                         .......................Origin       

      D,E,G,Lepore,H,I,N,J     ............A  

    Barts................F  

       (  Cathode(-      


تصویر شماتیک جدا سازی هموگلوبین ها در الکتروفورز سیترات آگار



اندازه گیری هموگلوبین A2به روشHPLC

در این روش از ستون های تعویض کننده کاتیونی استفاده می گردد و دارای دقت و صحت قابل قبول می باشد.پس از جدب همولیزات در ستون ،با تغیر قدرت یونی بافرواریانت های هموگلوبین قابل جدا سازی می باشند.هموگلوبین ها براساس شارژ الکتریکی خود در زمان مشخصی Retention Time ازستون خارج می گردنند،که مبنای جدا سازی این متد می باشد.
مزایا:
- حجم کم نمونه( در حدود 5میکرو لیتر)
- زمان کوتاه اندازه گیری
- تعیین در صد هموگلوبین A2,Fوبسیاری از واریانت های هموگلوبین در هر سری کاری) هموگلوبین های S,C قابل جداسازی اند)

معایب :
-هموگلوبین Lepore ,Eبطور همزمان با هموگلوبین A2از ستون خارج می شوند.در این موارد باید از روش های تکمیلی تائید کننده استفاده گردد.
- هموگلوبین Dایران با هموگلوبین A2همزمان از ستون خارج می گردنند
-هزینه بالا

الکتروفورزاستات سلولز همراه با الوشن

بدنبال الکتروفورز استات سلولز وجداسازی باند ها،منطقه هر باند بریده شده و عمل الوشن در مجاورت آبمقطر صورت خواهد گرفت . با خواندن جذب نمونه در مقابل لوله شاهد در طول موج 415 نانومتر درصد هموگلوبین تعیین می گردد.
قابل ذکر است که این روش جهت تعیین درصد هموگلوبین A2 درحضور سایر هموگلوبین های همبار با هموگلوبین A2 از صحت مناسب برخوردار نمی باشد.

نویسنده: افضل نیا - پنجشنبه ٤ آذر ۱۳۸٩

کاربرد:

این تست به منظور تشخیص سرولوژیک بیماری آرتریت روماتوئید به کار می رود.در سرم بیماران مبتلا به ارتریت روماتوئید پروتئین های غیر طبیعی متعددی وجود دارد که به علت رابطه نزدیک آنها با بیماری مجموعا به نام فاکتور های روماتوئیدی نامیده می شوند.این پروتئین ها عمدتا متعلق به رده IgM ایمنوگلبولینها می باشند ولی امروزه فاکتورهای روماتوئیدی کلاس IgG ، IgA و همچنین IgE نیز شناخته شده اند.این آنتی بادی ها نوعی انتی گلبولین هستند.زیرا عمدتا در مقابل IgG واکنش می دهند.بنا به این تعبیر می توان آنها را آنتی-آنتی بادی یا اتو آنتی بادی به حساب آورد.

وجود فاکتور های روماتوئیدی در سرم منحصرا به بیماری ارتریت روماتوئید نمی باشد.بلکه در بسیارس از بیماری های عفونی مانند اندوکاردیت باکتریایی حاد،برونشیت،آسم،فیبروزریوی،...وبیماری هایی چون مالتیپل مایلوما،لوپوس،اریتروماتوز،سندروم شوگرن،سارکوئیدوز،سیروز کبدی و .. مشاهده می شود.

آنتی ژن مورد استفاده:

معرف RA Latex - در این آزمون سرم بیمار را با ذرات پلی استیرن لاتکس پوشیده از IgG  انسان مجاور می کنند.

در صورت وجود IgM-RF ذرات لاتکس-گلبولین تجمع یافته و آگلوتیناسیون مشاهده می شود

اساس آزمایش:

اساس این آزمون آگلوتیناسیون پاسیو لاتکس می باشد

تفسیر آزمایش:

تجربه نشان داده است کهن روش کیفی اسلایدی هنگامی که سرم فاقد فاکتور روماتوئیدی می باشد بهتر از روش لوله جواب می دهد.در صورتیکه در صورت وجود تیتر پایین فاکتور روماتوئیدی ، روش لوله بهتر جواب می دهد.تیتر فاکتور روماتوئیدی کمتر از 1:20 منفی قلمداد می شود.تیتر 1:20 تا 1:40 مشکوک و تیتر 1:80 و بالاتر مثبت می باشد.

روش های معمول آزمایشگاهی قارد به تشخیص فاکتور روماتوئیدی در سرم حدود 20% از بیماران مبتلا به ارتریت روماتوئیدی نمی باشند.بنابراین منفی شدن این ازمون دلالت بر سالم بودن قطعی شخص نمی کند.حدود1-4 % افراد طبیعی با روش لاتکس-گلبولین از نظر فاکتور روماتوئیدی مثبت می شوند.درصورتیکه این نسبت با روش رز-والر تنها 1% می باشد.پس ازمون رز-والر مثبت کاذب کمتری دارد.

تفسیر نتایج آزمون، هنگامی که تیتر فاکتور روماتوئیدی بالا باشد ، چندان مشکل نیست ولی در صورت پایین بودن تیتر آن تفسیر با مشکل مواجه می شود به همین دلیل همیشه تفسیر بایستی با توجه به علائم و شواهد فیزیکی و بالینی صورت گیرد.

موارد مثبت و منفی کاذب :

-وجود فاکتورهای روماتوئیدی نهفته و یا فاکتورهای روماتوئیدی غیر آگلوتیناسیون ( از کلاس هایی غیر از IgM پنتامر)

-در ماه های اولیه بیماری ممکن است فاکتور روماتوئیدی در سرم مشاهده نشود ولی در مایع مفصلی ملتهب این فاکتور موجود می باشد.

-حرارت دادن ناقص سرم جهت غیر فعال کردن کمپلمان ( باقی ماندن C1q در سرم و آگلوتیناسیون کاذب ذرات لاتکس

-انعقاد ناقص خون بیمار و باقی ماندن فیبرینوزن در سرم که میتواند موجب آگلوتیناسیون کاذب ذرات لاتکس گردد

-اگر PH بافر و آنتی ژن کمتر از 2/8 شود ( در صورت نگهداری غلط) به علت چسبندگی گاماگلبولینها به یکدیگر ، آگلوتیناسیون بروز می نماید.

-وجود بیماری هایی به جز ارتریت روماتوئید که در آن ها فاکتورهای روماتوئیدی مثبت می شود.

نویسنده: افضل نیا - پنجشنبه ٤ آذر ۱۳۸٩

عیدتون مبارکلبخندهوراهورا

 


نویسنده: افضل نیا - چهارشنبه ۳ آذر ۱۳۸٩

تستوسترون

ارتباط بین هورمون تستوسترون و افزایش قدرت عضلانی از دیر باز برای پزشکان و محققین علوم پزشکی شناخته شده بود.اطبای قدیم یونان و روم سالها پیش به ارتباط بین کاهش ترشح طبیعی هورمون تستوسترون و افت قوای جنسی پی برده بودند.پزشکان یونانی عهد باستان برای درمان اختلالات جنسی ناشی از افت میزان ترشح طبیعی هورمون تستوسترون، مصرف بیضه گاو را به بیماران خود توصیه می کردند.

در سال 1800 میلادی پزشکان به خواص درمانی مصرف خوراکی بیضه گاو و همچنین خواص قدرتمند درمانی عصاره آن پی بردند.در سال 1935 میلادی نیز برای اولین بار فرم خالص تستوسترون استحصال و تهیه شد.پزشکانی که به این موفقیت چشمگیر دست یافته بودند،جایزه نوبل سال 1939 را از آن خود کردند.در سالهای 1940 و 1944 نتایج اولین تحقیقاتی که در زمینه استفاده از هورمون تستوسترون برای درمان علایم و عوارض پیری در مردان سالخورده در امریکا انجام گرفته بود، منتشر شد.مقاله ای که در ذیل آمده،در مجله انجمن پزشکی آمریکا منتشر شده است.

تحقیقاتی که بعدها در زمینه تستوسترون انجام گرفت به این نتیجه رسیدند که با افزایش سن در آدمی از میزان ترشح این هورمون در بدن نیز به طرز محسوسی کاسته می شود.این تحقیقات همچنین ثابت کردند که پس از سن 30 سالگی،به ازای هر 1 سالی که به سن انسان افزوده می شود از حجم طبیعی ترشح این هورمون در بدن نیز به میزان تقریبی 2% کاسته می شود.

کاهش تدریجی میزان ترشح تستوسترون در آدمی را می توان معلول علتهای زیادی دانست.از اصلی ترین علل کاهش تدریجی ترشح تستوسترون می توان به کاهش میزان و شدت اثر آنزیمهای تولید کننده این هورمون و همچنین کاهش تدریجی تعداد سلولهای بینابینی بیضه ها در اثر روند طبیعی پیری اشاره کرد .ناگفته نماند که این سلولها وظیفه تهیه و ترشح تستوسترون را بر عهده دارند.از دیگر عوامل کاهش تدریجی ترشح هورمون تستوسترون در بدن آدمی می توان به کاهش حساسیت سلولهای بینابینی بیضه نسبت به علایم و فرمانهای غده هیپوفیز را اشاره کرد..ناگفته نماند که هورمون تستوسترون در اثر تحریکات غده هیپوفیز و در سلولهای بینابینی بیضه ها تولید می شود. در نهایت،افزایش میزان (shbg) نیز که در دوران پیری اتفاق می افتد و به تبع آن ایجاد پیوند برگشت ناپذیر بین این پروتئین و مولکولهای تستوسترون باعث بی اثر شدن تستوسترون موجود در بدن شده و علیرغم وجود تستوسترون کافی در بدن،فرد را دچار عوارض نامطلوب کمبود تستوسترون در بدن می کند.

*علایم کمبود هورمون تستوسترون در بدن:
* تستوسترون هورمونی آنابولیک (عضله ساز) و آندروژن (افزاینده انرژی جنسی و مسئول بروز صفات مردانه) بوده و کاهش ترشح آن در بدن موجب بروز اختلالات فراوان می گردد.از علایم کمبود این هورمون در بدن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

· کاهش محسوس حجم و قدرت عضلانی
کاهش قدرت و حجم عضلانی را می توان از بارزترین علایم پیری در انسان دانست.کاهش میزان ترشح هورمون تستوسترون با کاهش میزان سنتز پروتئین در عضلات و در نتیجه کاهش حجم عضلات و همچنین با کاهش قدرت انقباض تارهای عضلانی ارتباطی مستقیم دارد.کاهش حجم عضلانی نیز به نوبه خود موجب تشدید روند طبیعی پیری و همچنین افزایش خطر شکستگی استخوانها می گردد.

· افزایش میزان تجمع چربی در بدن ،مخصوصا در اطراف شکم و پاها
کاهش میزان ترشح هورمون تستوسترون در بدن علاوه بر افزایش میزان تجمع چربی زاید در بدن ممکن است موجب بروز عارضه ژنیکوماستی (بزرگ شدن سینه در مردان) در مردان نیز گردد.با کم شدن میزان تستوسترون موجود در بدن،میزان ترشح هورمون «لپتین »نیز افزایش پیدا می کند.«لپتین» هورمونی پپتیدی است که از بافت چربی ترشح شده و این امر بیش از پیش موجب تشکیل بافت چربی در بدن می گردد.

· کاهش تراکم استخوانی
تحقیقات نشان می دهند که کاهش میزان ترشح هورمون تستوسترون در مردان با کاهش تراکم استخوانها و در نتیجه با بروز عارضه پوکی استخوان رابطه ای مستقیم دارد.تحقیقات همچنین نشان داده است که کاهش میزان ترشح هورمون «استرادیول» و ایضا «تستوسترون »در زنان نیز موجب بروز عارضه پوکی استخوان می گردد! یادآوری این نکته نیز ضروری است که هورمون تستوسترون به میزان اندک در بدن زنان نیز تولید و ترشح می شود. گفته می شود که بیش از 30% از مردان بالای 60 سال جهان از عارضه پوکی استخوان رنج می برند.به عبارت ساده تر می توان گفت که از هر 6 مرد مسن لااقل 1 نفر در طول عمر خود دچار شکستگی استخوان در ناحیه لگن می گردد.

· کاهش محسوس قوای جنسی
با کم شدن میزان ترشح طبیعی هورمون تستوسترون در بدن از کیفیت فعالیت و همچنین از قوای جنسی نیز به شدت کاسته می شود.از عوارض و اثرات کاهش میزان ترشح این هورمون در زمینه عملکرد جنسی در مردان می توان به کاهش میل،لذت و همچنین قدرت انجام فعالیتهای جنسی و در زنان نیز به کاهش لذت و همچنین کاهش تحریک پذیری اشاره کرد.

· کاهش مهارتهای یاد گیری و کاهش قدرت تمرکز
تحقیقات نشان می دهند که کاهش میزان ترشح هورمون تستوسترون با افت قوای یادگیری و همچنین با کم شدن قدرت حافظه در انسان ارتباط مستقیم و تنگاتنگی دارد.


بحث دارویی و پزشکی قضیه :
معرفی دارو:
تستوسترون یک هورمون جنسی مردانه است که بیضه‌ها و مقدار کمی هم تخمدانها آن را تولید می‌کنند. موجب رشد استخوان و عضلات در مرد و زن و رشد جنسی در مردان میشود. کمبود تستوسترون می‌تواند بر اثر اختلال بیضه‌ها یا غده هیپوفیز باشد. اگر این اتفاق بیافتد می‌تواند تستوسترون سنتتیک یا حیوانی را از طریق تزریق، قرص و یا کاشت به انسان منتقل نمود.
اگر به علت کمبود هورمون رشد یا بلوغ مرد به تأخیر افتاده باشد می‌توان از تستوسترون برای تحریک بلوغ در مردان استفاده کرد. این دارو می‌تواند در افزایش باروری در مردانی که دچار اختلالات غده هیپوفیز یا بیضه هستند کمک کند. اما منجر به تولید اسپرم در مردهایی که بیضه‌های طبیعی دارند نمی‌شوند. تستوسترون را در موارد نادر برای درمان سرطان بیضه به کار می‌برند.
تستوسترون دارای یک سری عوارض جانبی است. مقدار مصرف آن در درمان تأخیر در بلوغ باید دقیقاً تحت نظر باشد زیرا ممکن است با رشد تداخل کند و باعث ایجاد رشد بسیار سریع جنین بشود. اگر به مقدار زیاد مصرف گردد منجر به بم شدن صدا و رشد موهای اضافه میشود.

طرز استفاده از دارو:


اشکال دارو: کپسول، آمپول، قرصهای کاشتنی.

مقدار و زمان مصرف: 2 بار در روز (کپسول)، هر 3 هفته 1 بار (تا 2 مدت مصرف) برای تزریق بسته به نوع درمان و هر 6 ماه (برای کاشت).

مقدار مصرف برای بزرگسالان: بستگی به طرز یا نوع مصرف دارو دارد.
کودکان: متناسب با سن کم شود.

شروع تأثیر دارو: 2 تا 3روز.

ادامه اثر دارو: برای کپسول 1 تا 2 روز، آمپول 1 تا 3 هفته، برای کاشت تقریباً 6 ماه.

نگهداری از دارو: در محفظه سربسته، در محیط خشک و خنک دور از دسترس اطفال و نور باشد.

فراموش کردن نوبت دارو: جای نگرانی نیست اما بمحض یادآوری مصرف دارویتان را ادامه دهید. اگر نوبت قرص بعدی 3 ساعت دیگر است فعلاً یک نوبت مصرف و از نوبت بعد صرفنظر کنید.

متوقف کردن دارو: بدون اجازه پزشک این دارو را قطع نکنید.

مصرف مقدار اضافی: سعی کنید از این دارو بیشتر از مقدار تجویز شده مصرف نکنید. تا دچار مشکل نشوید در صورت بروز هر نوع علامت غیرعادی به پزشک مراجعه کنید.

عوارض نامطلوب:
بیشتر عوارض جانبی از مصرف طولانی مدت این دارو ناشی میشود که با کم کردن مقدار آن
ممکن است رفع شوند.
نشانه‌ها - یرقان، شیوع بندرت،‌موارد مشورت با پزشک همه موارد، شرائط ترک دارو

فقط مردان:
نشانه‌ها- مشکل دفع ادرار، شیوع بندرت، موارد مشورت با پزشک همه موارد.
نشانه‌ها- نعوظ غیرطبیعی، شیوع شایع، موارد مشورت با پزشک همه موارد.

فقط زنان:
نشانه‌ها- رشد غیرطبیعی مو، شیوع بندرت، موارد مشورت با پزشک حاد.
نشانه‌ها- تغییر صدا، شیوع بندرت،‌موارد مشورت با پزشک همه موارد.
نشانه‌ها- بزرگ شدن کلیتوریس، شیوع بندرت، موارد مشورت با پزشک همه موارد.

تداخل دارویی:
ضدانعقادها: تستوسترون می‌تواند اثر این داروها را افزایش دهد. مقدار این دارو را باید تنظیم کرد.

ضد تشنج‌ها: فنوباربیتون، فنی توین و کاربامازپین خواص تستوسترون را کم می‌کنند.

ضد دیابتها: تستوسترون قند خون را پایین می‌اورد بنابراین مقدار داروهای ضد دیابت و انسولین را باید کاهش داد.

احتیاط:
در موارد زیر پزشک را مطلع سازید.
اختلالات مزمن کبد یا کلیه، ناراحتی‌های قلبی، ناراحتی پروستات، فشارخون بالا، صرع-میگرن، مصرف داروهای دیگر.

برای خانم‌های باردار: تجویز نمیشود.

برای خانم‌های شیرده: تجویز نمیشود.

برای اطفال و کودکان: تجویز نمیشود. در صورت لزوم برای بزرگترها از مقدار دارو کم کنید.

برای سنین بالای 60: بندرت به این دارو نیاز هست. در مردان مسن امکان ناراحتی‌های پروستات وجود دارد.

مصرف این دارو در حین رانندگی و کارهای دشوار: مشکلی نیست.


استفاده بلند مدت:
مصرف طولانی مدت این دارو می‌تواند رشد بالغین را کند سازد.
اثرات درمان با تستوسترون بطور منظم بررسی شود.

خلاصه:
گروه دارویی: هورمون جنسی مردانه
خطر مصرف اضافی: کم
میزان وابستگی: کم
داشتن نسخه: بله
به صورت ژنریک: بله

امیدوارم ازین دارو استفاده درست بکنید جراکه عقیمی موقت ریزش موی سر و بروز آکنه و مشکلات کبد و کلیه و پروستات
در صورت مصرف طولانی مدت و بدون ورزش کردن از عوارض جانبی آن میباشند .

علائم بالینی کمبود تستوسترون به زمان شروع و شدت کمبود بستگی دارد.کمبود تستوسترون در ابتدای دوره پیش از تولد, منجر به
تشکیل دستگاه تناسلی مبهم و دوجنسی مردانه میگردد( یعنی از نظر ژنی مرد است.. اما از نظر ظاهر تناسلی زنانه و یا مبهم است). کمبود اون هورمون در اواخر دوره حاملگی ممکن است منجر به کوچکی آلت یا نبودن یک یا دوطرفه بیضه در کیسه بیضه شود. در دوران بلوغ ,این هورمون.. مسئول ظاهر شدن.. صفات جنسی مردانه میباشد که بصورت رشد اسکلروتوم, اپیدیمیدیس, واز دفران, کیسه های منی, پروستات, پنیس, عضلات اسکلتی, و حنجره است. علاوه بر این اون هورمون مسئول
رشد موهای زیر بغل, ناحیه زهار.. صورت و بدن.. است و فعالیت غدد چربی را نیز افزایش میدهد. این هورمون به استروژن یا همان هورمون زنانه(حتی در پسران) تبدیل شده و و با عث رشد ناگهانی رشد بلوغ میشود. بنا بر این کمبود این هورمون در دوران بلوغ باعث رشد کم عضلات, کاهش قدرت و استقامت, صدای زیر , موهای کم پشت در ناحیه زیر بغل و زهار و نبودن
موی صورت و بدن میشود. استخوان ها ی بلند اندام تحتانی و بازوها ممکن است تحت تاثیر هورمون رشد بزرگتر شوند و منجر به بروز خصوصیات اختگی شوند که در این حالت فاصله بین بازوها 5 سانتی متر یا بیشتر از کل قد میشود و رشد اندام تحتانی
نسبت به کل قد بیشتر است. کمبود تستوسترون پس از دوران بلوغ ممکن است منجر به کاهش میل جنسی, ناتوانی جنسی, انرژی کم, چروک های ریز در گوشه های چشم و دهان و کاهش موی صورت و بدن شود.

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :